Autyzm

Autyzm

Badania logopedyczne z pełną audometrią

Co to jest i do czego służy Screeningowy Audiometr Tonalny?

 

SAT to nowoczesny sprzęt umozliwiający precyzyjną ocenę sprawności narządu słuchu u dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Składa się z modułu diagnozy słuchu obwodowego oraz modułu diagnozy centralnego przetwarzania słuchowego.

Przeprowadzenie badania nie wymaga kabiny ciszy i mozliwe jest w warunkach standardowego gabinetu w Poradni.

Urządzenie zostało opracowane z przeznaczeniem do stosowania w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, szkołach oraz w gabinetach logopedycznych. Test centralnego przetwarzania słuchowego został poddany pełnej normalizacji w 2014 roku na populacji polskich dzieci.

Cel badania słuchu za pomocą SAT

Głównym celem badań wykonywanych za pomocą SAT jest wczesne wykrycie zaburzeń i dysharmonii, a także w razie konieczności podjęcie dokładnej, specjalistycznej diagnostyki oraz działań rehabilitacyjnych i terapeutycznych.

Przebieg badań SAT

Badanie słuchu obwodowego - podczas badania diagnosta przeprowadza badanie audiometryczne. W czasie badania używane są sygnały testowe (tony proste) o częstotliwościach 125 Hz, 250 Hz, 500 Hz, 750 Hz, 1000 Hz, 1500 Hz, 2000 Hz, 3000 Hz, 4000 Hz, 6000 Hz, 8000 Hz. Dziecko ma założone na głowę słuchawki i sygnalizuje, czy słyszy określone dźwięki. 

Badanie centralnego przetwarzania słuchowego:

1. DPST - Test sekwencji długości tonów - polega na określeniu długości trwania poszczególnych sygnałów testowych. Na jego podstawie diagnosta określa zdolność różnicowania dźwięków pod względem czasu ich trwania. Dodatkowo określa też stan krótkotrwałej pamięci słuchowej.

2. PPST - Test sekwencji wysokości tonów - polega na określeniu względnej wysokości tonów w zaprezentowanej sekwencji tonów.

3 grudnia - Międzynarodowy Dzień Osób Niepełnosprawnych

3 grudnia - Międzynarodowy Dzień Osób Niepełnosprawnych - "Człowieka trzeba mierzyć miarą serca".

Pierwsze objawy autyzmu widoczne już w 6. miesiącu życia

W mózgach półrocznych dzieci można wykryć nieprawidłowe połączenia nerwowe związane z późniejszym rozwojem autyzmu – do takich wniosków doszli kanadyjscy badacze.  

Badanie zostało opublikowane na łamach magazynu „Biological Psychiatry”.

Naukowcy z Uniwersytetu McGill w Kanadzie przebadali strukturę połączeń nerwowych w mózgach 260 maluchów mających od 6 do 12 miesięcy. Jak wynika z ich badań, pierwsze nieprawidłowości w zakresie budowy sieci neuronalnej u dzieci obciążonych wysokim ryzykiem autyzmu pojawiają się w rejonie kory słuchowej. Są one związane z natężeniem objawów autyzmu obserwowanych w wieku 2 lat.

Zła praca połączeń nerwowych odpowiedzialnych za przetwarzanie bodźców sensorycznych dotyczy również obszarów kontrolujących wzrok, dotyk oraz rozwój językowy. Obserwowana jest ona u nieco starszych dzieci i także ma związek z natężeniem późniejszych objawów autyzmu.

Dlaczego to ważne? Tak wczesne wykrywanie i reagowanie na znaki świadczące o ryzyku wystąpienia autyzmu jest istotne ze względu na możliwość dokonania wczesnej diagnozy i zastosowania odpowiednich interwencji łagodzących behawioralne symptomy zaburzenia. Tego typu badania mogą okazać się również użyteczne w kontekście zgłębiania mechanizmów odpowiedzialnych za powstawanie autyzmu i rozwijania efektywnych metod leczenia.

Całe badanie dostępne pod adresem: http://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223(17)31361-6/fulltext

Mutyzm

Mutyzm – określany jako niemota dotyczy dziecka, które nie mówi, chociaż nie ma zaburzeń mowy ani uszkodzonych narządów mowy, nie jest afatyczne ani opóźnione umysłowo. Po raz pierwszy użył tego określenia M. Tramer (1934) w odniesieniu do dzieci, które mówiły tylko do niektórych osób ze swego najbliższego otoczenia, najczęściej do matki. Zaburzenie to występuje najczęściej około 5- 6 roku życia, kiedy dziecko rozpoczyna naukę w szkole.

Dzieci takie można podzielić na dwie grupy. Do pierwszej zaliczymy takie dzieci, które nie mówią ze względu na swoje otoczenie, do drugiej – dzieci, u których mówienie budzi taki lęk, że wolą w ogóle nie mówić. Rodzice i nauczyciele tłumaczą to milczenie nieśmiałością i niedostosowaniem społecznym, przy czym często dowiadujemy się, że rodzice tych dzieci również są nieśmiali i mają trudności w kontaktach słownych z otoczeniem.

Dzieci z trudnościami artykulacji czy innymi defektami mowy unikają wypo¬wiadania się w obawie przed ośmieszeniem. Niektóre używają zastępczo gestów lub mimiki. Taka postać mutyzmu wiąże się zwykle z jakimiś trudnościami z wcze¬śniejszego okresu życia dziecka.

Mutyzm jest definiowany jako brak lub ograniczenie mówienia przy zachowaniu rozumienia mowy oraz możliwości porozumiewania pisemnego. Obserwuje się różny stopień przejawów mutyzmu; dziecko może nie mówić w ogóle lub rozmawia tylko z pewnymi ludźmi i w pewnych sytuacjach, w innych natomiast nie rozmawia. Ostatnie przejawy określa się jako swoistą niechęć do mówienia.

Niektórzy autorzy rozróżniają funkcjonalne (psychogenne) i organiczne przyczyny opóźnienia rozwoju mowy. Trzeba też liczyć się z możliwością, że warunki organiczne mogą wywoływać wtórne efekty psychologiczne, które potęgują mutyzm dziecka. Poza tym, na brak mowy może się składać kilka przyczyn, z których za najbardziej istotne uważamy przyczyny natury psychologicznej.

W praktyce klinicznej wyodrębnia się dwa rodzaje mutyzmu ze względu na etiologię:
1) mutyzm funkcjonalny (psychogenny)
2) mutyzm organiczny

Podział ten nie jest rozłączny. Często mutyzm tworzą zarówno czynniki organiczne jak i psychogenne. Na przykład, nawet nieznaczne dysfunkcje organiczne mogą dawać głęboki stopień zaburzenia, gdy występują z nimi niekorzystne czynniki zewnętrzne.

1. Mutyzm funkcjonalny rozpoznajemy, gdy wykluczona jest dysfunkcja mózgowa, nie ma zaburzeń w budowie i funkcjonowaniu narządów mowy, a obecne są zewnętrzne czynniki patogenne (np. nieprawidłowa struktura rodziny, błędy wychowawcze, silne przeżycia psychiczne, długotrwałe sytuacje stresowe). Dziecko z mutyzmem funkcjonalnym przejawia uogólnioną i trwałą niechęć do mówienia; nie mówi lub mówi mało.

Wymienia się dwa rodzaje mutyzmu funkcjonalnego:
a) mutyzm selektywny
b) mutyzm całkowity

Mutyzm selektywny

W pewnych sytuacjach i z pewnymi osobami dziecko rozmawia, z innymi – nie. Na przykład dziecko nie mówi na lekcjach w klasie, ale rozmawia z niektórymi nauczycielami i niektórymi rówieśnikami poza lekcjami. Może rozmawiać w domu, ale tylko z ojcem lub tylko z matką lub tylko z rodzeństwem. Czasami, w obecności obcych osób, przestaje rozmawiać nawet z członkami rodziny. Może pojawić się mutyzm sytuacyjny. Pojawia się u dzieci normalnie mówiących, w sytuacjach nowych czy trudnych. Na przykład okresowy mutyzm mogą przejawiać dzieci w pierwszych dniach lub tygodniach pobytu w przedszkolu lub w szkole. Gdy sytuacja pobytu w przedszkolu lub w szkole przestaje być dla nich sytuacją nową, zaczynają normalnie rozmawiać.

W mutyzmie zachowane jest rozumienie. Dziecko może też udzielać pisemnych odpowiedzi albo wykorzystywać komunikację niewerbalną (np. gest potakiwania lub zaprzeczania, gestykulacja, wyraz twarzy, oczu). Dziecko z mutyzmem selektywnym często zachowuje dystans w stosunku do otoczenia, reagując ucieczką lub wybuchami płaczu na próby nawiązania z nim kontaktu. Negatywne nastawienie dziecka do kontaktu z innymi ludźmi często jest wzmacniane przez niechętne nastawienie środowiska. Dziecko jest oceniane w szkole jako mające trudności w uczeniu się. Nieprawidłowy stosunek otoczenia do trudności dziecka może prowadzić do wtórnych zaburzeń emocjonalnych np. negatywizmu emocjonalnego, zachowań agresywnych lub wycofujących się itp.

Mutyzm całkowity jest określany jako „mutyzm histeryczny” i tym się różni od mutyzmu selektywnego, że dziecko nie mówi wcale, nie używa języka mówionego w żadnej sytuacji. Mogą pojawiać się natomiast nieartykułowane dźwięki, krzyk lub bezgłośny szept. Dziecko może odpowiadać niewerbalnie (np. kiwanie głową zamiast odpowiedzi „tak”). Mutyzm całkowity ma charakter psychogenny. Może być reakcją dziecka na sytuacje trudne lub zagrożenia. Nie zawsze można ustalić przyczynę zaburzeń zachowania dziecka. Czasami jest to związane z jakąś przykrą tajemnicą rodzinną, której członkowie rodziny nie chcą ujawniać.

W mutyzmie całkowitym mogą występować dodatkowe objawy, takie jak: dysfagia – trudności w przełykaniu, brak łaknienia, animia – zredukowana mimika twarzy. Przyczyną mutyzmu całkowitego są często konflikty rodzinne i wtedy mutyzm jest reakcją obronną dziecka. Mutyzm całkowity towarzyszy często psychozom dziecięcym i wymaga leczenia klinicznego, w które może zostać włączona terapia logopedyczna.

W mutyzmie całkowitym prowadzi się terapię psychodynamiczną (analizę zachowań i wytworów dziecka) i terapię objawową, składającą się z wielu etapów.

2. Mutyzm organiczny pod względem objawów jest podobny do mutyzmu funkcjonalnego. Przyczyną mutyzmu organicznego są organiczne uszkodzenia peryferycznych organów mowy lub uszkodzenia mózgu. Peryferyczne dysfunkcje narządów mowy czyli nieprawidłowości w budowie krtani, podniebieniu itp., wymagają leczenia laryngologicznego, inaczej terapia logopedyczna może okazać się mało skuteczna. Podstawowymi zaburzeniami mowy są trudności artykulacyjne i praca terapeutyczna powinna być ukierunkowana na ćwiczenia prawidłowej wymowy.

Mutyzm - przyczyny

Gdy dziecko nie mówi, można podejrzewać wady w budowie anatomicznej aparatu mowy - krtani, podniebienia, jamy ustnej, języka, szczęk. Także uszkodzenie ośrodków nerwowych w mózgu, które odpowiadają za mowę, może być przyczyną tego zaburzenia. W takich sytuacjach diagnozuje się mutyzm organiczny.

Jednak znacznie częściej ograniczenie mowy lub jej brak ma podłoże psychiczne - jest to mutyzm funkcjonalny. Wówczas wśród jego przyczyn wymienia się:

• błędy wychowawcze (np. nadmiar zakazów);
• patologie rodzinne (alkoholizm, przemoc domowa - znęcanie się psychiczne i fizyczne nad dzieckiem), które są przyczyną bolesnych przeżyć, traumy;
• nowe sytuacje, które mogą wywoływać stres (np. pójście do przedszkola, szkoły);
• wychowywanie się dziecka w rodzinie dwujęzycznej. Wówczas mutyzm może wynikać z braku znajomości języka lub dyskomfortu związanego z posługiwaniem się danym językiem;

Inne możliwe przyczyny mutyzmu to zaburzenia komunikacji (np. jąkanie) lub całościowe zaburzenia rozwoju (np. autyzm).

U dorosłych mutyzm może być wynikiem uszkodzenia mózgu w wyniku wypadku, udaru itp. Może być również konsekwencją silnych przeżyć lub objawem choroby psychicznej (np. schizofrenii).

Terapia mutyzmu selektywnego

W terapii mutyzmu selektywnego u dzieci stosowane są dwa sposoby oddziaływań: pierwszy – nastawiony na eliminację objawów, drugi – na eliminację niekorzystnych czynników środowiskowych.. Sposoby te wzajemnie uzupełniają się. W terapii dziecka z mutyzmem konieczna jest współpraca otoczenia i udział rodziców lub nauczycieli w zajęciach. Działania terapeutyczne składają się z wielu etapów.

Etap 1. Terapeuta jest biernym obserwatorem kontaktu dziecka z osobą, z którą dziecko zwykle rozmawia ( najczęściej jest to matka ). Należy obserwować, kiedy od dziecka można uzyskać odpowiedź werbalną i jaka to jest odpowiedź. Wskazany jest dystans fizyczny; terapeuta powinien prowadzić obserwacje z pewnej odległości, nie należy zbliżać się do dziecka, ponieważ może zareagować lękiem i nie rozmawiać z matką.

Etap 2. Terapeuta zbliża się do dziecka. Może zacząć rozmawiać z matką, ale jeszcze nie zwraca się bezpośrednio do dziecka.

Etap 3. Terapeuta nawiązuje z dzieckiem kontakt niewerbalny (np. podaje mu zabawkę, pomaga układać klocki itp.) oraz mówi do niego nie wymagając od dziecka żadnych odpowiedzi. Matka nadal pełni wiodącą rolę w rozmowie. Etap 4. Terapeuta prosi dziecko o niewerbalną odpowiedź (np. „podaj mi”, „połóż na stole” itp.) Matka nadal jest blisko dziecka, rozmawia z nim, chociaż terapeuta coraz częściej zaczyna j ą zastępować.

Etap 5. Terapeuta zwraca się do dziecka z pytaniem wymagającym wykonania gestu potakującego lub zaprzeczającego, bądź odpowiedzi „tak”/”nie” (np. „byłeś dzisiaj w szkole?”, „byłeś na spacerze?”) Matka jest jeszcze blisko dziecka ale już z nim nie rozmawia.

Etap 6. Tylko terapeuta rozmawia z dzieckiem. Matka staje się biernym obserwatorem siadając nieco dalej od dziecka. Zajęcia na tym etapie należy zacząć od zabaw nie wymagających wypowiedzi (może to być rysowanie). Podczas wykonywania rysunku terapeuta może zadawać dziecku pytania lub komentować czynności dziecka np. Jakim kolorem pomalujesz kota?”, „gdzie narysujesz dom?”. Dziecko może pokazywać albo odpowiadać werbalnie. Starsze dzieci mogą głośno czytać np. napisane przez siebie podpisy pod obrazkami.

Etap 7. Matka dziecka znajduje się dalej od dziecka. Terapeuta może stosować metody rozhamowujące mówienie (wyliczanki, piosenki, liczenie przedmiotów itp.). Może też np. omawiać z dzieckiem obrazek.

Etap 8. W pomieszczeniu zostaje tylko terapeuta i dziecko. Kontynuuje zajęcia typu: odpowiedzi na pytania, omawianie obrazków, komentarze do wykonywanych przez dziecko czynności ( np. „a co zrobisz teraz?”, „ile klocków weźmiesz?” itp.)

Etap 9. W pomieszczeniu znajduje się inna osoba (oprócz terapeuty i dziecka), z którą dziecko nie rozmawia. Może to być nauczyciel, wychowawca z przedszkola, rodzic. Terapeuta jest w roli matki, a więc osoby, z którą dziecko już rozmawia. Dalej stosowane są kolejno takie same etapy jak poprzednio.

Z mojej praktyki, dobre efekty terapii przynosi:
• Współpraca rodziców i nauczycieli z logopedą.
• Cierpliwość i życzliwość terapeuty.
• Nawiązanie kontaktu wzrokowego z dzieckiem.
• Niewerbalna aktywność dziecka.
• Ćwiczenia oddechowe, odprężające.
• Stopniowe ignorowanie komunikatów niewerbalnych dziecka.
• Nagradzanie komunikacji werbalnej.
• Cichy szept z terapeutą.

Wczesne poznanie specyfiki zaburzeń dziecka z mutyzmem i odpowiednia terapia mogą dawać dobre efekty.

Madeline Wilson - modelka z Zespołem Downa

Oligofrenopedagogika

Zacznijmy od wyjaśnienia jakże skomplikowanego słowa, którym jest "oligofrenopedagogika". Osoba, która choć raz miała styczność z pedagogiką specjalną powinna rozumieć znaczenie tego zawiłego terminu. Oligofrenopedagogika to pedagogika upośledzonych umysłowo. Obejmuje wychowanie i nauczanie osób z niedorozwojem umysłowym, które najczęściej potrzebują specjalistycznej opieki w specjalnie przystosowanych do ich potrzeb instytucjach, zarówno oświatowo-wychowawczych, jak i opiekuńczo-wychowawczych. W placówkach takich organizowana jest pomoc w zakresie zabiegów pedagogicznych. W momencie, gdy osoba specjalnej troski przebywa w miejscu, przeznaczonym dla osób o normalnym rozwoju umysłowym, oligofrenopedagogika pomaga upośledzonym w normalnym egzystowaniu. Zajmuje się ona również wspomaganiem rozwoju fizycznego i psychicznego, jak i przygotowaniem do w miarę normalnego życia i pracy, które nie odbiegałoby od standardów panujących w danej społeczności.

W oligofrenopedagogice możemy wyróżnić trzy węższe kręgi, do których możemy zaliczyć:

• specjalne nauczanie upośledzonych umysłowo,
• specjalne wychowanie upośledzonych umysłowo,
• wpływ ingerujący na pozytywne i negatywne różnice (od osób prawidłowo rozwijająco się) rozwojowe

Aby podjąć działania na rzecz niepełnosprawnych umysłowo należałoby najpierw określić, według jakich kryteriów osoba z niedorozwojem jest badana i jak sprawdza się czy w rzeczywiści wykazuje ona cechy tego niedorozwoju. Jeśli podejrzewa się dziecko o dotknięcie upośledzeniem umysłowym, dąży się do przeprowadzenia kompleksu badań. Wyróżniamy tutaj:

• psychologiczne (Podczas badań bierze się pod uwagę całość osobowości człowieka. Bada się mechanizmy regulacji, należą do nich: mechanizmy obronne, poznawcze, emocjonalne, motywacyjne, orientacyjne, kontroli, wykonawcze. Badania te obejmują społeczne cechy osobowości osoby upośledzonej. Polegają one na zestawieniu cech społecznych z powyższymi mechanizmami osobowościowymi. Takie porównanie pozwala dostrzec różnice między normalnym, poprawnym zachowaniem, a upośledzonym. Co więcej badania te pozwalają nie tylko określić rodzaj niedomagania, jakim cechuje się dany osobnik, ale i odróżnić upośledzenie od normalnego stopnia intelektu, na którym znajduje się umysł danej osoby.);

• pedagogiczne (Należą tu trzy wyznaczniki tego kryterium, mianowicie:

1. potencjał wiedzy i zdolności [należą tu: malowanie, rysowanie, lepienie, pisanie, czytanie, liczenie]- biegłość tych zjawisk jest różna dla różnych etapów rozwoju i tym samym wieku. Obserwowane są tu różnorakie zjawiska np. regularność przebywania badanego w instytucji szkolnictwa, w której takie badanie jest prowadzone, sposoby nauczania, czy współdziałanie opiekunów podopiecznego z placówką. Mamy tu zatem do czynienia z dokładną analizą kręgu oświaty osoby podejrzanej o upośledzenie. Dzięki temu możemy się szybko zorientować, z jaką prędkością osoba badana uczy się wykonywania swoich obowiązków, które zostały jej narzucone przez instytucję przedszkolna, czy szkolną.];
2. rodzaj i poziom trudności pojawiających się w procesie kształcenia [bardzo ważną role odgrywa tu pomiar dokonań w zakresie nauki. Stosuje się różnego rodzaju testy, które z powodzeniem mierzą ilość i jakość przyswojonych przez podopiecznego informacji i umiejętność ich wykorzystywania w praktycznych działaniach.];
3. prędkość przyswajania nowych informacji i sprawności zdobywanych w placówkach oświatowych[szybkość odnalezienia się w natłoku informacji jest bardzo różnorodna, przede wszystkim przejawia olbrzymie odchylenia porównując dzieci zdrowe i te z deficytami. Badania te mają na celu uchwycić różnice i rozpoznać dziecko naprawdę upośledzone umysłowo od tych, które przejawiają braki rozwojowe, ale z zupełnie innych przyczyn tj. gdy dziecko nie otrzymało odpowiedniej opieki, w zakresie zdobywania umiejętności społecznych, czy w uczeniu się. Badania w tym zakresie przeprowadza się za pomocą testów. Należą do nich m.in. Test Uczenia się Wzrokowo- Słuchowego, Chińskie litery.];

• społeczne (Osoba badana jest pod kątem umiejętności porozumiewania się z ludźmi występującymi w jej otoczeniu, rozwiązywania sytuacji problemowych, podejmowania samodzielnych decyzji, czy bycia odpowiedzialnym za swoje postępowanie. Wiek uspołecznienia określany jest według różnorodnych skali. Należą do takich m.in. Skala Dojrzałości Dolla, czy Młodzieży i Dorosłych Nihiry i wiele innych, podobnych.);

• lekarskie (Ten poziom badań ma na celu analizę kompleksu wyznaczników rozwojowych każdej badanej osoby. Bada się cechy charakterystyczne, które bardzo często pojawiają się jako towarzyszące danemu rodzajowi upośledzenia, czy choroby specyficznej dla tego rodzaju. Występują pewne objawy, które bada się w celu prawidłowego zdiagnozowania danego schorzenia. Charakterystyczne cechy upośledzenia umysłowego występują np. w przypadku chorego na fenyloketonurię, niedoczynność tarczycy, zespół Downa, zespół miauczącego kota, czy choroby Apertai wielu innych. Dla tego kryterium, ważny więc jest bilans wszystkich badań dotyczących psychiki człowieka, układu nerwowego, wzroku, czy słuchu. Równie ważne są badania biochemiczne [stwierdzające zaburzenia w metabolizmie organizmu], przeprowadzane w przypadku podejrzenia o fenyloketonurię, galaktozenię, czy homocystynurię; jak również badania elektroencefalograficznem, pneumoencefalograficzne [wykazujące zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu mózgu], czy cytogenetyczne [ukazujące nieprawidłowości w budowie i liczbie chromosomów- aberracje chromosomalne, charakterystyczne w zespołach Pataua, Downa, miauczącego kota, Edwarda].)

• ewolucyjne(Obejmuje skonfrontowanie ze sobą wszystkich wcześniej wymienionych procesów i ich etapów rozwoju, czyli orientacyjno-poznawczego, emocjonalnego, intelektualnego, motywacyjnego, wykonawczego, dodatkowo motorycznego i etapu posługiwania się mową. Zestawia się efekty przeprowadzonych badań osoby podejrzanej o upośledzenie z rozwojem osoby, której rozwój nie jest niczym zaburzony. Wykorzystuje się tutaj metody, szacowania wieku rozwojowego każdego z wyżej wspomnianych procesów. Polega to na określeniu, w jakim wieku (w przybliżeniu) znajduje się dana osoba biorąc pod uwagę różne kierunki rozwoju. Na przykład badamy i szacujemy wiek rozwojowy postrzegania wzrokowego, słuchowego, pamięciowego w różnych zakresach (trwała, mechaniczna, logiczna, świeża), jak również pamięci zdań, słów, cyfr, tekstów, rysunków, mowy (używania jej i rozumienia), umiejętności wyciągania wniosków poprzez syntezę i analizę jakiejś sytuacji, rozwiązywania dylematów, opierania swojego myślenia na zasadzie "coś, wynika z czegoś". Po dokonaniu analizy wszystkich procesów poznawczych porównujemy wyniki ze skalą wieku dziecka prawidłowo rozwijającego się, co w rezultacie daje nam wniosek, na jakim poziomie znajduje się badane dziecko lub dorosły. Trzeba jednak zauważyć, iż osoba wykazująca cechy upośledzonego nie musi we wszystkich sferach rozwoju, być na tym samym pułapie wiekowym. Porównując rzadko zdarza się uzyskać podobne wnioski dla dwóch badanych osób. Na przykład jeden z badanych może być lepiej rozwinięty pod względem motoryki, a niedomagać pod względem pamięci, podczas gdy drugi ma dobra pamięć, ale cechuje się słabo rozwiniętą percepcją słuchową.)

1-go stycznia 1968 roku ustalono i zatwierdzono klasyfikację upośledzenia umysłowego zawierającą cztery stopnie. Stworzona została przez Światowa Organizacje Zdrowia. Te wcześniej wspomniane cztery stopnie dotyczą głębokości upośledzenia tj.:

• upośledzenie głębokie;
• upośledzenie znaczne;
• upośledzenie umiarkowane;
• upośledzenie lekkie (dzieci lekko upośledzone mogą chodzić do specjalne przygotowanych dla nich szkół, zazwyczaj takie osoby cechują się obniżonym poziomem przyswajalności informacji i przetwarzania ich)

Niegdyś bardzo popularne była klasyfikacja, w której używano określeń: idiotyzm, imbecylizm, czy debilizm. Były one stopniami głębokości upośledzenia i określały poziom ilorazu inteligencji IQ. Posługiwano się w tym podziale terminem: odchylenie standardowe, które było jednostką pomiaru upośledzenia. Odchylenie od normy w lewą stronę oznaczało upośledzenie (im dalej w lewa stronę od normy, tym głębszy rodzaj upośledzenia). Poziom inteligencji znajdujący się między -2,01, a -3,00 odchyleniem standardowym oznaczał lekkie upośledzenie umysłowe. Z kolei iloraz inteligencji zawierający się w granicy od -3,01 do -4,00 oznaczał umiarkowane upośledzenie umysłowe. Zakres od -4,01 do -5,00 zaświadczał o znacznym niedorozwoju, a poniżej -5,01 świadczył o głębokim upośledzeniu. Na szczęście odrzucono ten sposób podziału, ze względu na pejoratywne brzmienie określeń w im używanych.

Pedagogika specjalna - pojęcia

Idiotyzm - głębokie upośledzenie umysłowe. Termin wycofany z diagnostyki i klasyfikacji upośledzenia umysłowego w roku 1968 przez WHO. Od roku 1968 dla określenia populacji osób z najgłębszym stopniem upośledzenia umysłowego używa się terminów "głęboki niedorozwój umysłowy" lub "głębokie upośledzenie umysłowe". 
Iloraz inteligencji (I.I.) - globalny wskaźnik poziomu inteligencji danej jednostki wynikający ze stosunku jej wieku, rozwoju umysłowego ( ustalonego przez psychologa do wieku życia ). 
Imbecylizm - umiarkowane upośledzenie umysłowe. Termin wycofany z diagnostyki i klasyfikacji upośledzenia umysłowego w roku 1968 przez WHO. W nowej klasyfikacji tegoż upośledzenia wprowadzono określenia: umiarkowany niedorozwój umysłowy dla populacji osób z I.I. 36 - 51 oraz znaczny niedorozwój umysłowy dla populacji osób z I.I. 20 - 35. Stosowane są też określenia "umiarkowane upośledzenie umysłowe" i "znaczne upośledzenie umysłowe". 
Inteligencja - ogólna zdolność umysłowa, tj. wpływająca na poziom wszystkich procesów intelektualnych, poznawczych, a w szczególności myślenia i uczenia się. Wiąże się ściśle ze zdolnością szybkiej adaptacji do nowej sytuacji zewnętrznej. 
Kinezyterapia - rodzaj terapii ogólnej polegającej na ogólnym wzmacnianiu organizmu poprzez stosowanie różnych rodzajów ruchu. 
Klonus - drżenie mięśni spastycznych po ich nagłym rozciągnięciu. 
Kompensacja - zastąpienie obiektywnie istniejących lub subiektywnie odczuwalnych braków w jednej dziedzinie działalności człowieka przez wzmożoną aktywność w innej. Kompensacja może dotyczyć zmysłów, np. braku słuchu czy wzroku. Może też być kompensacja społeczna - zastąpienie niepełnosprawności fizycznej osiągnięciami na polu nauki czy kultury. 
Koordynacja - powstawanie schematycznych postaw i ruchów, w których współpraca mięśni jest kontrolowana przez mózg. Jest to potrzebne dla utrzymania równowagi. 
Lateralizacja - asymetria funkcjonalna ciała. Uwarunkowana jest dominacją jednej półkuli mózgowej. 
Mongolizm (zespół Downa) - zespół zaburzeń rozwojowych, opisany przez I.Downa w 1966 r. Rozwój umysłowy najczęściej na poziomie umiarkowanym i znacznym. 
Mózgowe porażenie dziecięce - zespół niepostępujących objawów chorobowych spowodowanych zaburzeniem czynności mózgu, a zwłaszcza neutronów ruchowych, powstały w czasie ciąży, porodu lub okresie okołoporodowym w wyniku niedotlenienia mózgu, procesów zapalnych, wylewów śródczaszkowych, wcześniactwa. 
Oligofrenopedagogika gr. olgos 'mały; nieznaczny; słaby' gr. phren 'przepona; dusza; świadomość; rozum; uczucie - dział pedagogiki specjalnej zajmujący się nauczaniem i wychowaniem dzieci upośledzonych umysłowo. 
Ortopedagogika - dział pedagogiki zajmujący się nauczaniem i wychowaniem jednostek niepełnosprawnych. 
Otępienie umysłowe (demencja) - postępująca (przejściowa lub trwała) degradacja umysłowa spowodowana chorobą lub uszkodzeniem organicznym mózgu. 
Paraplegia - porażenie obustronne, występujące symetrycznie zwłaszcza w dolnej części ciała. 
Pedagogika specjalna - dział pedagogiki ogólnej zajmujący się psychopedagogicznymi podstawami i drogami nauczania i wychowania osób z zaburzeniami i odchyleniami od normy. 
Perseweracje - niepotrzebne powtarzanie ruchów lub/i zdań lub słów. 
Pronacja (nawrócenie) - zwrócenie stopy wewnętrzną krawędzią w dół, ręki - dłonią w dół. 
Pozycja pronacyjna ciała - leżenia na brzuchu. 
Pozycja supinacyjna ciała - leżenie na plecach. 
Przykurcz - ograniczenie ruchomości stawu z powodu stale wzmożonego napięcia mięśni. 
Psychomotoryka - całość zjawisk i procesów zachodzących przy wykonywaniu przez człowieka czynności ruchowych, w których istotną rolę odgrywają takie proste cechy ruchów, jak: celowość, precyzja, siła. 
Readaptacja - ponowne przystosowanie człowieka chorego lub inwalidy do czynnego, samodzielnego życia w społeczeństwie i do pracy zawodowej z uwzględnieniem jej wykonania - rehabilitacja kompleksowa. 
Reakcje stowarzyszone - wzrost usztywnienia mięśniowego i/lub ruchów mimowolnych przy podejmowaniu wysiłków lub pokonywania większych trudności (również psychicznych). 
Rehabilitacja - zorganizowane współdziałanie lecznictwa usprawniającego i ogólnego, reedukacji psychicznej i zawodowej w celu przystosowania do normalnego życia w społeczeństwie osób, które wskutek wad wrodzonych lub nabytych są inwalidami okresowo lub na stałe. Rehabilitacja jest procesem społecznym, który z zastosowaniem najnowszych zdobyczy nauk medycznych i techniki przywraca w optymalnych granicach sprawność uszkodzonych lub upośledzonych narządów albo aktywizuje możliwości kompensacyjne ustroju. Rehabilitacja przywraca poszkodowanym poczucie własnej wartości społecznej i zawodowej oraz należne im miejsce w rodzinie i społeczeństwie. 
Rewalidacja - krąg zabiegów pedagogiczno - leczniczych w pracy z jednostkami odchylonymi od normy, mających na celu ich przystosowanie do życia w społeczeństwie ludzi normalnych - rehabilitacja. 
Ruch bierny - wykonywany z dzieckiem bez jego pomocy ani współpracy. 
Ruchy automatyczne - ruchy, które wykonuje się nie myśląc o nich i nie wkładając w wykonanie znaczniejszego wysiłku. 
Ruchy dowolne - ruchy celowe wykonywane z koncentracją. 
Spastyczność - na skutek uszkodzenia mózgu mięśnie stają się sztywne, ich napięcie jest zbyt duże. Pacjent, mając duże trudności z przezwyciężeniem tego usztywnienia jest w większym lub mniejszym stopniu uwięziony w pewnych nieprawidłowych pozycjach, utrudnia mu to lub uniemożliwia poruszanie się. 
Spazm - nagłe, mimowolne napięcie mięśni. 
Stereognozja - gr. gnosis dpn. gnoseos 'poznanie' zdolność do rozpoznawania kształtów, wielkości, wagi przedmiotów. 
Supinacja - odwracanie np. ręki dłonią do góry, stopy wewnętrzną krawędzią do góry. 
Surdopedagogika - fr. sourdine 'jw.' z wł. sordina 'jw.' od sordo 'głuchy' dział pedagogiki specjalnej zajmujący się wychowaniem i nauczaniem jak żyć z wadami słuchu
Tyflopedagogika - gr. typhlós 'ślepy; ukryty; ciemny' dział pedagogiki specjalnej zajmujący się nauczaniem i wychowaniem osobników niewidomych i słabo widzących. 
Upośledzenie sprzężone - upośledzenie wielorakie i co najmniej skumulowane podwójne np. głuchota i ślepota, ślepota i upośledzenie umysłowe itp. 
Wodogłowie (hydrocefalia) - wada centralnego układu nerwowego polegająca na nadmiernym gromadzeniu się płynu mózgowo - rdzeniowego w komórkach mózgowych (wodogłowie wewnętrzne) lub przestrzeniach podoponowych (wodogłowie zewnętrzne). 
Wzorce ruchowe - przy każdym ruchu, lub zmianie pozycji przez ten ruch spowodowanej, mózg pobudza mięśnie do działania zawsze w dobrze skoordynowanych grupach - wzorcach.

TEMAT: NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ: PRZYCZYNY, PODZIAŁ

Przyczyny niepełnosprawności
•dysfunkcje fizyczne,
•dysfunkcje somatyczne,
•dysfunkcje psychiczne,
•dysfunkcje społeczne

Podział niepełnosprawności 
A) niepełnosprawność uszkodzenia narządów zmysłów:sensoryczna 
• osoby niewidome i słabo widzące 
• osoby nie słyszące i słabo słyszące

B) niepełnosprawność fizyczna 
• niep .motoryczna -uszkodzenia narządów ruchu 
• przewlekłe schorzenia narządów wewnętrznych 

C) nieełnosprawnoś. psychiczna 
• upośledzenia umysłowe, 
• niep intelektualna
• chorzy psychicznie z zaburzeniami osobowości i zachowania
• epileptycy z zaburzeniami świadomości 

KRYTERIUM ZE WZGLĘDU NA „OKRES ŻYCIA„ 
a) od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa 
b) z powodu różnych chorób 
c) z powodu wypadków i urazów zawodowych 
d) z powodu wypadków i urazów pozazawodowych 
e) z powodu działań wojennych
f) z powodu starzenia się, wiek starczy, demencja

Problematyka pedagogiki specjalnej obejmuje 
a) etiologię - przyczyny pochodzenie 
b)fenomenologie – objawy towarzyszące upośledzenia umiarkowane zaburzeń zachowań 
c) profilaktykę - zapobieganie występowaniu lub pogłębianiu
d) terapie wychowawczą – wychowanie korygujące usprawniające leczenie


TEMAT: OLIGOFRENOPEDAGOGIKA

PRZYCZYNY UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO
I dziedziczne
II wrodzone (okres życia płodowego)
III okołoporodowe
IV nabyte w czasie samodzielnego życia jednostki / poporodowe


I przyczyny dziedziczne
• nieprawidłowości genów, które powstają w komórkach rodziców lub odległych przodków
• choroby dominujące
• choroby recesywne (gdy oboje rodziców jest spokrewnionych; gdy są nosicielami choroby) - należą do nich zaburzenia metaboliczne, które są przyczyną 2-4% głębszych upośledzeń. Zaburzenia metaboliczne dotyczą zaburzeń przemiany białkowej, tłuszczowej i węglowodanowej. Typowym przykładem tego zaburzenia jest fenyloketonuria, polegająca na braku zdolności przemiany fenyloalaniny w tyrozynę. Fenyloalanina jest niezbędnym składnikiem białka, a więc np. mleka. Dzieci, które chorują na fenuloketonurię maja jasne włosy,a ich mocz i pot ma mysi zapach. Spotykana jest także nadczynność ruchowa.Galaktozemia -zaburzenia przemiany węglowodanowej.Choroba wywołana mutacją punktową blokującą aktywność enzymu rozkładającego galaktozę (pochodzącą najczęściej z rozpadu laktozy) do glukozy i w następstwie nadmierne jej gromadzenie się w organizmie, co powoduje niedorozwój fizyczny i umysłowy oraz utratę wzroku. Nie leczona może wywołać małogłowie, czy matołectwo.
• promienie Rtg
• choroby anomalii chromosomu-zespół Downa(trisomia 21 pary chromosomu)- często zależy od wieku matki ; osoby chorena zespół Downa są upośledzone umysłowo :5% w stopniu lekkim, 15% w stopniu umiarkowanymi 20% w stopniu głębokim.


II przyczyny wrodzone (okres ciąży)
• kiła wrodzona może być przyczyna upośledzenia. Dzieje się to gdy matka jest zarażona Kretkiem bladym. W ten sposób może zostać uszkodzony płód a co za tym idzie uszkodzenie czaszki i zębów, głuchota, porażenie mózgowe, ślepota.
• Choroby wirusowe w pierwszym okresie ciąży np.różyczka, która jest bardzo niebezpieczna do 3 miesiąca może powodować głuchotę, ślepotę, choroby serca, a nawet śmierć
• Promienie Rtg
• Konflikt serologiczny
• Czynniki chemiczne : leki, duże dawki insuliny, chemizacja artykułów żywnościowych
• Alkoholizm -może doprowadzić do mało sprawnych plemników
• Urazy w czasie życia płodowego; gdy występuje próba mechanicznego uszkodzenia ciąży np. uderzenie w brzuch

III przyczyny okołoporodowe
• długotrwałe porody, podczas których może dojść do niedotlenienia dziecka
• zbyt szybkie porody ponieważ jest zbyt gwałtowna zmiana ciśnień w krwiobiegu dziecka, co może powodować dziecięce porażenie mózgowe
• dzieciaki wcześniaki
• krwawienie podczas ciąży
szoki i wstrząsy, które zaburzają prawidłowe funkcjonowanie organizmu matki 

IV przyczyny poporodowe
• choroby, które zaczynają się wcześnie jeszcze w łonie matki ale „rezultat” widoczny jest dopiero po porodzie np. zapalenie opon mózgowych
• urazy głowy
• choroby dziecięce (ospa, odra, płonica, szkarlatyna)
• zaniedbania środowiskowe (socjokulturowe) 

TEMAT: UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE- POJĘCIA KLASYFIKACJA, WSKAŹNIKI
to bardzo złożona grupa o złożonej etiologii, różnorodnym obrazie klinicznym, zmianami klinicznymi, które są podstawą tych zdarzeń. 

Edgar Doll - 6 kryteriów upośledzenie umysłowego
I. niedojrzałość psychiczna 
II. niedojrzałość społeczna 
III. niska sprawność umysłowa o charakterze rozwojowym, która nie przemija wraz z dojrzewaniem fiz. jest to stan nieodwracalny 
IV. jedno takie potrzebują utrzymać siebie bez pomocy środowiskowej
V. zahamowanie jest trwale. 

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE 
•istotnie niższy niż przeciętne funkcjonowanie Intel, współwystępującym z istotnym ograniczeniem w zakresie 2 lub więcej spośród następujących Zdolności poznawczych:
•porozumiewanie się 
•samoobsługa trybu życia domowego 
•kontaktów społecznych
•korzystania z dóbr społeczno-kulturalnych  
•kierowanie sobą 
•troski o zdrowie i bezpieczeństwo 
•zdolności szkolnych 
•sposób organizowania wolnego czasu i pracy . 
•Istotnie niższy oznacza niższy o 2 odchylenia standardowe niż przeciętny poziom 

ILORAZ INTELIGENCJI:
• wskaźnik ogólnego poziomu rozwoju umysłowego, mierzonego rzetelnymi trafnymi technikami np.> Standfordzka skala Intel Bineta, skala Intel Wechslera dla dzieci.
• Termin został wprowadzony do psychologii w 1912 przez W. Sterna. II=wiek Intel/ wiek życia *100 

Do 1968 istniały 3 klasyfikacje 
1. debil (najlżejszy) 
2. imbecyl 
3. idiota (najcięższy) 

WHO wprowadziło w 1968 inne oznaczenie: 
1. lekkie 
2. umiarkowane 
3. znaczne 
4. głębokie 

RODZAJE DYSFUNKCJI INTELEKTUALNYCH 
1) globalne 
*upośledzony umysł (niedorozwój umysłowy - oligofrenia, ogólne otępienie -demencja) *zahamowanie rozwoju Intel 
*obniżenie poziomu Intelektualnego 
*opóźnienie rozwoju Intelektualnego 

2) parcjalne 
*upośledzenie określonej funkcji 
*zahamowanie rozwoju określonej funkcji 
*obniżenie poziomu rozwoju określonej funkcji 
*opóźnienie rozwoju określonej funkcji 



TEMAT: CHARAKTERYSTYKA UPOŚLEDZEŃ

Upośledzenie w stopniu lekkim:
• to taki poziom funkcjonowania intelektualnego i społecznego,który mieści się między 2,1 a 3 odchyleniem standardowym…55-69 (Werschlera)
•jako osoby dorosłe nie przekraczają ogólnego poziomu rozwoju dziecka w wieku 10 lat i 11 miesięcy io prawidłowym rozwoju umysłowym
•jako osoby doroślenie przekraczają na ogół poziomu dojrzałości społecznej 17-latków o prawidłowym rozwoju intelektualnym 
•wśród ogólnej populacji stanowią 2,6%, wśród osób umysłowo upośledzonych 89,0%
•dobrze rozumieją złożona polecenia
•mówią złożonymi zdaniami
•opanowują umiejętność czytania, pisania oraz rozwiązywania prostych zadań matematycznych
•zdobywają wiedzę o świecie w zakresie 4 do 6 klasy szkoły masowej, w czasie pobytu w szkole specjalnej
•ujawniają bogactwo potrzeb psychicznych oraz potrzebę samo urzeczywistnienia
•potrafią dbać o higienę osobistą, o swój ubiór i wygląd
•zdobywają zawód, zarabiają i biorą udział wżyciu społecznym

Upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym
•to taki poziom funkcjonowania intelektualnego i społecznego, który mieści się między 3,01 a 4.00 odchylenia standardowego
•jako osoby dorosłe przekraczają poziom rozwoju intelektualnego dziecka w wieku 8 lat i 12 miesięcy o prawidłowym rozwoju
•myślenie ma charakter konkretno-obrazowy
•gdy dorosną rzadko przekraczają poziom rozwoju społecznego 10-letniego dziecka o prawidłowym rozwoju umysłowym, posiadają jednak bogatsze doświadczenia życiowe niż dzieci w wieku 10 lat
•rozumieją złożone polecenia, mówią zdaniami, potrafią opanować umiejętność i pisania prostych tekstów
•potrafią radzić sobie w prostych życiowych czynnościach :
- ubierania się i rozbierania
- troska o czystość osobistą
- ścielenie łóżka
- przygotowanie prostych posiłków
- sprzątanie
- mycie naczyń
- robienie drobnych zakupów
- korzystanie z telefonu
- chodzenie po mieście i samodzielny powrót do domu
- Wykonywanie prac zarobkowych

Upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym
•poziom funkcjonowanie intelektualnego i społecznego mieści się między 4.1 a 5.00 odchyleniem standardowym
•jako osoby dorosłe nie przekraczają ogólnego poziomu rozwoju intelektualnego dziecka w wieku 5 lat i 6 miesięcy o prawidłowym rozwoju umysłowym
•gdy dorosną rzadko przekraczają poziom dojrzałość społecznej 1-8 letniego dziecka o prawidłowym rozwoju umysłowym, choć mają bogatsze od nich doświadczenia życiowe i społeczne
•wśród ogólnej populacji stanowią 0,1%, a wśród upośledzonych 3,5%
•mówią prostymi zdaniami, często występują u nich wady wymowy
•nie potrafią opanować umiejętności pisania, potrafią przeczytać proste wyrazy
•przerysowują koło, trójkąt, kwadrat, ale nie potrafią rombu
•ujawniają potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności miłości oraz szacunku
•samodzielnie:
- jedzą
- ubierają się
- dbają o czystość i higienę osobistą
•podczas nauki w szkole opanowują proste czynności zawodowe, które po podjęciu pracy wykonują w zakładzie pracy chronionej

Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim:
•poziom funkcjonowania intelektualnego i społecznego poniżej 5.00 odchylenia standardowego
•jako osoby dorosłe nie przekraczają ogólnego poziomu rozwoju dziecko 3 lat i 2 miesięcy o prawidłowym rozwoju intelektualnym
•w ogólnej populacji stanowią 0,05%, wśród upośledzonych umysłowo 1,5%
•rozumieją proste zwroty, ale nie porozumiewają się z otoczeniem przy pomocy słów
•rzadko jedzą samodzielnie, nie potrafią się ubrać i rozebrać
•niekiedy myją się samodzielnie i potrafią wykonać drobne prace porządkowe i proste zadania (pod kontrola)

TERAPIA DZIECKA AUTYSTYCZNEGO
metoda holdingu (m. wymuszonego kontaktu) - jedno z rodziców na siłę trzyma dziecko nawet do kilku godzin - dziecko na początku się wyrywa - następnie uspokaja się i nawiązuje kontakt wzrokowy - dziecko zaczyna zauważać otoczenie 
- metoda wspomaganej komunikacji - przytrzymywane dziecko wskazuje na położone przed nim litery - nawiązanie kontaktu 
- metoda behawioralna- zasada wzmocniona w postaci nagrody lub metoda nie behawioralna - kary (uciśnięcie) 
- metoda Weroniki Sherborm - ruch + partner 
- metoda Video domowego - dotyczy dzieci z grupy ryzyka 
- zabawy paluszkowe

TEMAT: PEDAGOGIKA TERAPEUTYCZNA
• Dział pedagogiki specjalnej(rewalidacyjnej)
• Zajmuje się nauczaniem i wychowaniem jednostek kalekich z zaburzeniami lokomocji, przewlekle chorych (dzieci np.
• zaburzeniami funkcji motorycznych,
• uszkodzenia narządu ruchu
• Choroba reumatyczna
• Przewlekłe schorzenia somatyczne
• Schorzenia sprzężone
• Zajmuje się ludźmi, którzy muszą się na nowo przystosować
Mamy ty do czynienia z ograniczeniem zaspokajania potrzeb. Jest to stan pewnego niedoboru , który jednostka chce uzupełnić.
Zaspokajanie potrzeb jest warunkiem zdrowia. Gdy potrzeby niesą zaspokajane prawidłowo to powoduje to zaburzenie w zachowaniu człowieka, co powoduje mechanizmy obronne i wyzwala konflikty społeczne.

Piramida potrzeb Maslowa
1. fizjologiczne
2. bezpieczeństwa
3. przynależności i miłości
4. uznania i szacunku
5. samo urzeczywistnienia
6. sensu życia
Choroba i hospitalizacja utrudniają zaspokajanie potrzeb.

Rodzaje niepełnosprawności
Obniżona sprawność sensoryczna (zmysłowa) – brak, uszkodzenie lub zaburzenie funkcji analizatorów zmysłowych (są to m.in. osoby niewidome, niedowidzące, głuche, niedosłyszące, z zaburzeniami percepcji wzrokowej i słuchowej) 
Obniżona sprawność intelektualna – upośledzenie umysłowe, demencja starcza 
Obniżona sprawność funkcjonowania społecznego – zaburzenia równowagi nerwowej, emocjonalnej oraz zdrowia psychicznego 
Obniżona sprawność komunikowania się – utrudniony kontakt słowny (zaburzenia mowy, autyzm, jąkanie się) 
Obniżona sprawność ruchowa – osoby z dysfunkcją narządu ruchu (wrodzoną lub nabytą) 
Mózgowe porażenie dziecięce 
Obniżona sprawność psychofizyczna z powodu chorób somatycznych – np. nowotwory, guz mózgu, cukrzyca, rak) 
Najczęstsze przyczyny niepełnosprawności
Wady wrodzone 
Choroby przewlekłe (80%) 
Nagłe - wypadki, urazy, zatrucia 

Wyróżnia się ponadto:
Inwalidztwo - częściowa niezdolność do wykonywania pracy zawodowej, spowodowana długotrwałym lub trwałym naruszeniem sprawności organizmu. O inwalidztwie mówi się, gdy choroba trwa powyżej sześciu miesięcy. 
Kalectwo - niedorozwój, brak lub nieodwracalne uszkodzenie narządu lub części ciała (trwałe uszkodzenie organizmu). Może, ale nie musi spowodować zmniejszenia lub utraty zdolności do pracy zawodowej. 
Osoba niepełnosprawna to osoba, u której istotne uszkodzenia i obniżenie sprawności funkcjonowania organizmu powodują uniemożliwienie, utrudnienie lub ograniczenie sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie, biorąc pod uwagę takie czynniki jak płeć, wiek oraz czynniki zewnętrzne.